شهرستان ملکان، یکی از شهرستانهای استان آذربایجان شرقی ایران است. مرکز این شهرستان، شهر ملکان است.
مَلِکانْ در جنوبشرق دریاچهٔ ارومیه و در محل اتصال استانهای آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی قرار گرفتهاست.
فاصله مرکز این شهرستان با مرکز استان تبریز ۱۴۴ کیلومتر میباشد؛
مردم ملکان آذربایجانی بوده و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت میکنند.
این شهرستان دارای دو رودخانه فصلی میباشد که عبارتند از:
۱- رودخانه مردق (مردق چای): این رودخانه که در منطقه به مردی معروف است از دامنه جنوبی کوه سهند سرچشمه گرفته و در جهت جنوب جریان یافته و با اتصال شاخههای فرعی نظیر مغانجیق چای مسیر خود را به شهر مراغه ادامه داده و از داخل شهر ملکان گذشته و وارد دریاچه اورمیه میشود.
۲- رودخانه لیلان چای: که از کوههای سهند سرچشمه میگیرد این رودخانه از دو شاخه اصلی تشکیل شده یکی به نام بلوک آباد و دیگری به نام سراجو چای که در محلی به نام روستای کوسه صفر بهم میرسند و تشکیل لیلا چای را میدهندودر نهایت داخل شهر میاندوآب وارد زرینهرود میشود.
آب و هوای ملکان مرکزی در فصلهای بهار، پاییز و زمستان موجب بارندگی و گاهی برف میشوند. جریانهای اقیانوس اطلس و دریای خزر (بادهای خزری) بیشتر در منطقهٔ ارسباران موجب بارش میشوند و گهگاهی مناطق جنوبیتر را نیز تحتالشعاع خود قرار میدهند. جریانهای دریای سیاه و دریای مدیترانه (بادهای سفید) در فصلهای بهار و زمستان موجب بارش میشوند.
باتوجه به سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان ملکان برابر با ۸۵،۹۳۸ نفر بودهاست.
ملکان قطب تولید انگور در سطح استان آذربایجان شرقی بوده و به سرزمین خوشههای طلایی مشهور است. این شهر یک شهر کشاورزی و صنعتی بوده و کارخانههای متعددسبزهپاککنی و شرکتهای صادراتی این محصول در آن فعالاند.
۱۱۶ منطقه و محوطه تاریخی شهرستان ملکان در آثار ملی ایران ثبت شدهاست. پل دختر (قیزلار کورپوسی)، تپه علیبلاغی، مسجد جامع لیلان، قلعه بختک، پل آجری لیلان چای، آب معدنی شورسو، آب معدنی آرپادره سی، کوه شیروانشاهلو و همچنین دره گاومیش ئولناز و غار آبی بنایم و سرچشمههای سرسبز روستای باباقاضی جاذبههای طبیعی و تاریخی شهرستان ملکان بهشمار میآیند. از دیگر مکانهای تاریخی میتوان به قره کولیگ لر و سلمان تختی و آق اولیا در بایقوت و قره تپه بایقوت اشاره کرد.
